سازمانها بنا به ضرروت، نوبتهای کاری چندگانه ای را طی 24 ساعت شبانه روز تعریف میکنند. شب کاری یکی از نوبتهای کاری است که کارمندان میبایست ساعات مقرری در طی شب را به سرکار بروند.
آنچه در این مطلب می خوانیم
این شیوه کاری، مزایا و معایب متعددی داشته و به همین علت طرفدارانی برای خود دستوپا کرده و از سوی دیگر، دارای منتقدان و مخالفان بسیاری نیز هست. در این مقاله قصد داریم به برخی از مهمترین معایب و مزایای شب کاری بپردازیم. در ادامه با ما همراه باشید.
چند نکته درباره خواب در شب و موارد مربوط به آن
در ادامه چند نکته علمی در مورد خواب در شب ارائه میدهیم.
بدن انسان بهگونهای برنامهریزیشده که شب بخوابد و روز برخیزد. آناتومی بدن انسان بهگونهای تکاملیافته و برنامهریزی گشته که شبها خوابیده و روزها برخیزد. انسانهای امروزی این خصوصیت را از نیاکان باستانی خود به ارث بردهاند. انسانهای اولیه دسترسی زیادی به نور نداشتند. درنتیجه شبها میخوابیدند و روزها به انجام امور و شکار میپرداختند. همچنین به علت مجاورت انسانها با گونههای متعدد جانوری که بعضی وحشی و درندهخو بودند، شبها و مواقع تاریکی، دست نگه میداشت.
به همین علت خاصیت شب خوابی و روز بیداری در ژنتیک انسانهای بعدی در حال تکامل افزوده شد. در حال حاضر، باید بدانید که بدن انسان بهگونهای برنامهریزیشده است که ایدهال آن خوابیدن در شبانگاه و بیدار ماندن و فعالیت در روز است.
به همین علت است که ما شبها خوابآلود شده و روزها بیدار میشویم. اما با پیشرفت علم و روشن شدن مکانهای زندگی دیگر نیاز زیادی به انجام این کار نیست. همچنین مانند باستان نیست که انسان و حیوانات در کنار هم باشند و معمولاً حیوانات وحشی و انسانها از یکدیگر دوری میکنند.
بااینحال باید در نظر داشته باشید که هرچند ممکن است با پیشرفت علم نیاز به شب خوابی کاهش پیدا کند اما ژنتیک و خوی انسان یک موجود شب خواب و روز بیدار است. پس احتمالاً دستکاری آن بهواسطه اموری چون شب کاری کار آسانی نخواهد بود.
تاثیر نور آبی بر فعالیت در شب
تأثیرات نور آبی
نور آبی نوعی نور است که بهصورت طبیعی و مصنوعی در دسترس است. این نور از آفتاب ساطع میشود. وقتیکه آفتابغروب میکند و این نوع نور منتشر نمیشود، یک غده در بدن شروع به آزادسازی هورمونهایی میکند که انسان را خوابآلود میکند. دوباره روز بعد با طلوع خورشید و افزایش سطح نور آبی، از فعالیت غدد کاسته و میزان هورمونها در بدن کاهش پیدا میکند. به همین علت بیدار میشویم. دلیل علمی خوابیدن انسان در شب و بیداری در روز همین است.
متأسفانه نور آبی دیگری نیز وجود دارد که ما آن را بانام نور مصنوعی میشناسیم. این نور از مانیتورها، گوشیهای هوشمند، لپتاپ و کامپیوتر و سایر فنّاوریهای اینچنینی تشعشع میشود. هرچند که این نور تفاوت زیادی با نوع طبیعی آنکه از خورشید ساطع میشود ندارد. اما در نظر داشته باشید وقتی در طول شب از چنین وسایلی استفاده میشود، هورمونهای خواب کمتر آزادشده و به همین علت دچار بیخوابی میشویم.
تأثیرات نور آبی ازآنرو که مکرراً با آنها در ارتباط هستیم، باعث به هم ریختن تعادل خواب در بیشتر انسانهای کنونی شده و به همین علت است که نخوابیدن در شب، مانند گذشته نمیتواند باعث ایجاد فشار بر روی ما شود.
هرچند که رخ دادن این اتفاق خوب نیست. اما برای سازمانهای دارای نوبت شب کاری و دوستانی که شبکار هستند بد نیست. چراکه تحمل بیداری و کار در شب برایشان راحتتر میشود.
سیستم بدنی افراد
برای برخی از افراد جای شب و روز تفاوت یافته است. این دقیقا به علت همان مبحث نور آبی است. بیشتر افراد فریلنسر، برنامهنویس، گرافیست، طراح سایت و سایر مشاغل این چنینی، به علت مجاورت با نور آبی در مقیاس گسترده، مشکلی با شبزندهداری ندارند.
همچنین بهصورت ارثی و ژنتیکی، برای برخی از افراد شب وقت بهتری برای کار کردن، فکر کردن به ایدهها یا عملی کردن آنهاست. البته تأکید میشود که برخی از افراد بدین شکل هستند و آنهم به علت خصوصیات ژنتیکی بوده که به ارث بردهاند. نیاکان آنها معمولاً به علت عوامل محیطی و جغرافیایی دچار این تغییر شدهاند.
شب کاری و تبدیلشدن به عادت
برخی از افراد به دلایل متعددی که در بخشهای قبلی این مقاله راجع به آنها صحبت کردیم، شبها بیدار میمانند. تکرر یک عادت موجب به وجود آمدن عادتهای جدید است و بیدار ماندن در شب نیز یکی از آنها است. وقتیکه کارمندان یک سازمان شبهای زیادی را به سرکار میآیند، ممکن است چند روز اول مشکلاتی را تحمل کنند، اما پسازآن تا حدود زیادی شب کاری برایشان تبدیل به یک عادت میشود.
فعالیت در شب
انسانها وقتی در شب منفعل میمانند مسلما دچار خوابآلودگی میشوند، اما وقتیکه در شب به کار و فعالیت بپردازند، این کار موجب بیدار ماندن در شب میشود و درنتیجه انجام فعالیتها در شب چندان سخت نیست.
مزایای شب کاری
مزایا و محاسن شب کاری
هرچند که انتقادها نسبت به این نوبت کاری، کم نیست اما دارای محاسن و مزایایی نیز است.
- پرداختی بهتر: در برخی از سازمانها، در ازای نوبت شب، پرداخت بهتری صورت میگیرد.
- رفتوآمد راحتتر:در شبها ساعت شلوغی و مشکلات ترافیکی وجود ندارد و همین عامل باعث میشود سریعتر به مقصد رسیده و درصورتیکه در مسیر دورتری هستید، راهتان کوتاهتر شود. همچنین درصورتیکه خودتان رانندگی میکنید، رسیدن به مقصد و رانندگی بدون استرس راحتتر خواهد بود. صرف زمان کمتر برای رفتوآمد به این معنی است که میتوانید زمان بیشتری را صرف کارهایی کنید که از آنها لذت میبرید.
- وقت آزاد بیشتر در طول روز: درحالیکه بدیهی است که بعد از انجام کار باید بخوابید، داشتن روزهای آزاد به شما انعطافپذیری زیادی میدهد تا کارهایی را انجام دهید که باید در ساعات کاری انجام شوند. این کارها میتواند انتخاب یک شغل پاره وقت اضافی باشد یا آنکه دنبال یک سرگرمی باشید و درحالیکه دیگران در محل کار، مشغول انجام کارها هستند، از فعالیتهای خود در اوقات فراغت لذت ببرید.
- تحصیلات:اگر دانشجو هستید یا لازم است که در طی روز در کلاس خاصی شرکت کنید، شب کاری باعث میشود که در طول روز وقت آزاد داشته باشید تا بتوانید در کلاس ها شرکت کنید.
- فرصت های بیشتر:افراد کمتری برای فرصت های کاری شبانه درخواست داده و برای آن رقابت میکنند. درنتیجه این کار، شانس شما را برای رسیدن به شغلی که میخواهید افزایش میدهد و باعث افزایش شانس برای استخدام شما خواهد شد.
- افزایش تمرکز:نوبت شب معمولاً ساکتتر از نوبتهای دیگر است .با حضور کمتر در جلسات و اختلالات کمتر از سوی همکاران یا روسا، میتوانید توجه بیشتری را به انجام کار خود اختصاص دهید که در نهایت برای بهبود خلق و خو، بهره وری، افزایش بازدهی و پیشرفت شغلی شما عالی عمل میکند.
معایب شب کاری
کار کردن در نوبت شب بدن شما را مجبور میکند تا بر اساس برنامهای عمل کند که برخلاف ریتم طبیعی شبانه روزی آن است. در بیشتر مواقع، انجام رفتارهایی خلاف واقع آن چه که طبیعت برای ما در نظر گرفته است، ایده خوبی نیست.
معایب شب کاری
البته همانطور که در طول مقاله گفته شد، امکان آن وجود دارد که بدن خود را دوباره برنامهریزی کنید تا در طول روز خوابیده و در طول شب بیدار بمانید. اما اگر این بازآموزی به درستی انجام نشود – یا اصلا انجام نشود – ممکن است دچار چالشهای جدی به خصوص مشکلات پزشکی شوید.
با ریتمهای طبیعی خواب تداخل دارد
خواب برای سلامت کلی انسان اهمیت بسیار بالایی دارد. وقتیکه خواب هستید، بدن شما از شر سموم خلاص میشود، آسیب های وارده را ترمیم کرده و استرس ناشی از موارد مختلف را کاهش میدهد. شب کاری با این فرآیندهای ضروری تداخل ایجاد میکند و به همین علت است که میتواند منجر به بسیاری از اختلالات شده که به برخی از آنها اشاره خواهیم کرد.
افزایش خطر ابتلا به سرطان سینه را افزایش میدهد
زنان شبکار در مقایسه با زنانی که در طول روز کار میکنند، در معرض خطر ابتلا به سرطان سینه به نسبت بسیار بیشتری هستند. حتی تفاوتی نمیکند که مداوم شبکار باشند یا فقط یک شب این کار را انجام دهند.
خطر حمله قلبی را افزایش میدهد: مطالعه ای در مجله پزشکی بریتانیا در 2012
یک مطالعه در سال 2012 در مجله پزشکی بریتانیا، این نتیجه را روشن ساخت که کار در نوبت شب باعث افزایش هفت درصدی در احتمال حمله قلبی میشود. محققان این نظریه را نیز مطرح کردند که تغییر در عادات خواب بر فشار خون و گردش خون موثر است.
مشکلات سلامتی روح و روان
شب کاری همچنین تاثیر منفی بر سلامت روان کارکنان دارد. مطالعات متعدد نشان میدهد که خطر افسردگی و اختلالات خلقی در هنگام کار در نوبت شب افزایش می یابد. این موضوع همچنین برای روز بعد نیز صادق است.
نتیجه گیری و پایان
شب کاری دارای مزایا و معایب متعددی بوده و به همین سبب باعث شده تا طرفداران و منتقدان زیادی داشته باشد. در این مقاله سعی داشتیم با بیان علمی و ارائه نکات مطالعاتی، معایب و محاسب این شیوه کاری را برای شما روشن سازیم.
هیچ دیدگاهی نوشته نشده است.