تمامی کارگران مشمول قانون کار از حقوق و مزایای مختلفی در رابطه با انجام وظایف خود در حین کار برخوردار می باشند. یکی از مهم ترین مزایای تعلق گرفته به کارگران عیدی و پاداش سالانه آنان است. بر اساس قانون کار، کارفرمایان مکلفند در پایان هر سال که به اسفند ماه ختم می شود، پاداش و عیدی مربوط به آن سال را به کارگران خود پرداخت نمایند.

قانون مربوط به تعیین عیدی و پاداش سالانه کارگران

مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۷۰ قانونی را تحت عنوان ” قانون مربوط به تعیین عیدی و پاداش سالانه کارگران شاغل در کارگاه های مشمول قانون کار ” تصویب نمود که در آن میزان و مبلغ پاداش سالانه و عیدی کارگران تعیین شده است. بر اساس این قانون کارفرمایان کارگاه هایی که مشمول قانون کار می باشند، موظف به پرداخت مبلغی تحت عنوان پاداش و عیدی در پایان هر سال به کارگران خود می باشند که این امر یکی از تکالیف قانونی مهم برای کارفرمایان محسوب می شود و جنبه آمره دارد.

در واقع پاداش مذکور حق کارگر است و لطف کارفرما به کارکنان خود محسوب نمی شود. در صورتی که کارفرما مبلغ تعیین شده پاداش و عیدی کارگران را در پایان سال به آنان پرداخت نکند مطابق قانون کار، کارگران حق اعتراض به مراجع تشخیص و حل اختلاف قانون کار را خواهند داشت و می توانند در اداره مربوطه از کارفرمای خود شکایت کنند.

میزان عیدی و پاداش سالانه کارگران

بر اساس قانون مربوط به تعیین عیدی و پاداش سالانه کارگران شاغل در کارگاه های مشمول قانون کار تمامی کارفرمایان موظفند به هر یک از کارگران خود به نسبت یک سال کار معادل ۶۰ روز آخرین مزد یا همان ۲ ماه دستمزد پایه به عنوان پاداش و عیدی بپردازند. این مبلغ حداقل دریافتی کارگرانی است که قرارداد ۱۲ ماهه سالانه برای سال جاری با کارفرمای خود دارند.

قابل ذکر است که قانون کار برای عیدی های پایان سال حد و حدودی تعیین کرده است و به این صورت است که مبلغ پرداختی به عنوان عیدی به هر یک از کارگران نباید از سقف ۳ برابر مبنای دستمزد مصوبه کارگران یعنی ۹۰ روز حداقل مزد روزانه قانونی تجاوز کند. در لایحه قانونی تامین منافع کارگران مصوب ۱۳۵۹ شورای انقلاب و ماده واحده قانون مربوط به تعیین عیدی و پاداش سالانه کارگران شاغل در کارگاه های مشمول قانون کار مصوب ۱۳۷۰ مجلس شورای اسلامی، به صراحت اعلام شده که پرداخت هر گونه وجهی بابت پاداش سالانه و عیدی علاوه بر میزان های مقرر در قوانین یاد شده مجاز نمی باشد.

به طور مثال اگر حداقل حقوق کارگری یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان باشد حداقل عیدی او به میزان دو ماه دستمزد پایه معادل ۳ میلیون تومان خواهد بود. حال اگر حقوق دریافتی آن کارگر به گونه ای باشد که میزان دو ماه دستمزد او از سه برابر دستمزد پایه وی یعنی از ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان بیشتر شود، حداکثر مبلغ پاداش سه برابر دستمزد معادل ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان را دریافت خواهد نمود.

زمان پرداخت عیدی سالانه کارگران

بر اساس تبصره یک ماده واحده قانون مربوط به تعیین پاداش و عیدی کارگران، زمان پرداخت عیدی در پایان سال است و هر گونه وجه پرداختی به کارگران در طول سال به عنوان عیدی در صورت توافق بین کارگران و کارفرما صرفأ علی الحساب خواهد بود و جزء عیدی پایان سال می تواند محاسبه شود. نهادهای کارگری برای جلوگیری از مسئله افزایش تورم در پایان سال پیشنهاد داده اند که پاداش و عیدی با فاصله بیشتری از روزهای منتهی به عید نوروز پرداخت شود تا بار افزایش قیمت ها روی خانواده ها فشار نیاورد. معمولأ بر اساس عرف کارگاه‌ ها، کارفرمایان در ۲ ماه پایانی سال عیدی کارگران خود را پرداخت می‌ کنند و سقف زمان پرداخت عیدی کارکنان برای آن ها پایان اسفند ماه است.

زمان پرداخت عیدی کارگران

گاهأ واحدهای کارگری در پایان نیم سال اول مبالغی را تحت عنوان علی الحساب عیدی و پاداش به کارگران خود پرداخت می کنند، اما در ادامه سال کارفرما با اعلام این مطلب که با مشکل مالی رو به رو شده است از پرداخت مابقی عیدی سر باز می‌ زند. در این رابطه چنانچه با بررسی و تحقیق، ادعای کارفرما مبنی بر عدم امکان پرداخت علی الحساب پاداش و عیدی به دلیل مشکلات مالی احراز گردد، آن واحد ملزم به پرداخت عیدی به کارگران نخواهد بود.

مبنای محاسبه عیدی و پاداش سالانه در کارگاه ها

در کارگاه هایی که طرح طبقه بندی مشاغل دارند مبنای محاسبه عیدی و پاداش کارگران، مزد گروه و پایه یا مزد مبنا می باشد و در واحدهای فاقد طرح طبقه بندی، مبنای محاسبه عیدی مزد ثابت یعنی مزد شغل و مزایای ثابت پرداختی به تبع شغل خواهد بود. کارفرمایان کارگاه های خصوصی، دولتی، تعاونی، صنعتی، کشاورزی و یا خدماتی باید به کارگران خود عیدی یکسان بدهند و نوع کارگاه تفاوتی در پرداخت عیدی برای کارفرمایان ایجاد نمی کند. بنابراین کلیه کارگران مشمول قانون کار صرف نظر از محل اشتغال و نوع کارگاه به میزان مقرر در مصوبه از پاداش سالانه و عیدی برخوردار خواهند بود.

میزان پاداش و عیدی کارگران پاره وقت

مطابق ماده ۳۹ قانون کار دستمزد و مزایای کارگرانی که به صورت پاره وقت و یا کمتر از ساعات قانونی تعیین شده مشغول به کار هستند، به نسبت ساعات کار انجام یافته محاسبه و پرداخت می شود. پاداش پایان سال و عیدی نیز از این قاعده کلی مستثنی نمی باشد و بر همین اساس محاسبه و پرداخت خواهد شد.

با اتکا به همین ماده قانونی مربوط به کار، در مورد شرایط کارگران پاره وقت این چنین گفته شده است: به کارگرانی که با کارفرمای خود توافق کرده اند، کمتر از حداقل ساعات تعیین شده در قانون کار همکاری داشته باشند نیز پاداش و عیدی تعلق می گیرد و میزان آن به تناسب ساعات کاری که انجام داده اند به آن ها پرداخت می شود.

میزان عیدی کارگران ساعتی

گروه کارگران ساعتی این گونه تعریف می شوند که در طول یک ماه کارکرد ثابتی ندارند و تعداد ساعات مختلفی را به کار می پردازند. این دسته از کارگران و کارکنان به دلیل آن که به صورت ساعتی کار می کنند، حقوق ماهانه ثابت ندارند و دستمزد آن ها در ماه متغیر است. طبق قانون کار به کارگران ساعتی نیز پاداش و عیدی نیز تعلق می گیرد. برای محاسبه عیدی و پاداش این گروه، متوسط و یا میانگین حقوق ۳ ماه آخری که این کارگران مشغول به کار بوده اند مبنای محاسبه قرار می گیرد.

میزان عیدی کارگران فصلی و کارمزدی

کارگران فصلی کارگرانی هستند که کمتر از یک سال تحت نظر کارفرمای خود مشغول به کار بوده و فصل های مختلفی در سال را کار می کنند یا به طور کلی یک سال تمام را کار نمی کنند. به این گروه از کارگران مانند کارگران کشاورزی و ساختمانی که قانون کار شامل آن ها می شود، نیز پاداش پایان سال و عیدی تعلق می گیرد. میزان مبلغ پاداش و عیدی کارگران فصلی و همچنین کارگران سایر کارگاه های مشمول که کمتر از یک سال در کارگاه کار کرده اند، باید بر اساس همان پایه مزد دریافتی آن ها در ۶۰ روز (۲ ماه) ولی متناسب با تعداد روزهای کارکرد آن ها در سال محاسبه و پرداخت شود. مبلغ پرداختی به همین دلیل برای هر ماه نباید از یک دوازدهم سقف تعیین شده موضوع ماده واحده این قانون بیشتر شود.

همچنین کارگرانی که به صورت کارمزد هستند، میزان پاداش و عیدی آن ها برابر متوسط کارمزد دریافتی آن ها و به تناسب مدت زمان کارکردشان در سال می باشد.

عیدی کارگران فصلی

شرایط عیدی کارگرانی که با کارگاه خود قطع رابطه کرده اند

چنانچه کارگری در طول سال اخراج یا بازنشسته شده باشد و یا حتی استعفا داده باشد و در کل به هر طریقی روابط او با کارفرما و کارگاهی که در آن شاغل بوده قطع شده باشد، به تناسب مدت زمان و تعداد روزهای کارکردش باید پاداش سالانه و عیدی دریافت نماید.

تاثیر مرخصی های استعلاجی بر عیدی

بر اساس ماده ۷۴ قانون مربوط به کار، مدت زمانی که یک کارگر به مرخصی استعلاجی برای بهبود بیماری می رود، در صورتی که سازمان تامین اجتماعی آن را تایید کند، جزء سوابق کاری کارگر محاسبه می شود. لذا ایام مذکور مشمول پرداخت پاداش سالانه و عیدی نیز خواهد بود.

پاداش های موردی در طول سال ارتباطی با عیدی دارد؟

پاداش های موردی که از سوی کارفرما به کارگران مشمول قانون کار در قبال انجام فعالیت با کیفیت و کمیت بیش از حد معمول و همچنین خدمات فوق العاده و برجسته پرداخت می شود، جدای از عیدی و پاداش سالانه قانون مصوبه ۱۳۷۰ مجلس شورای اسلامی می باشد و پرداخت آن ها از لحاظ قانون ممنوعیتی ندارد، اما کارفرما نمی ‌تواند این گونه پاداش ‌ها را به حساب پاداش آخر سال و عیدی کارگران بگذارد.

با توجه به این که در قانون مربوط به تعیین عیدی و پاداش سالانه کارگران شاغل در کارگاه های مشمول قانون کار کلمه “سالانه” عنوان شده به این معنی است که مبلغ پاداش و عیدی باید در پایان هر سال پرداخت شود. بنابراین پاداش های نقدی و غیر نقدی که در طول سال به طور موردی پرداخت می گردد، هیچ گونه ارتباطی با پاداش آخر سال و عیدی کارگران ندارد.

مواردی از پرداخت های کارگاه که در محاسبه عیدی کارگران لحاظ می گردد

مبنای محاسبه و پرداخت عیدی و پاداش آخر سال کارگران مشمول قانون کار، مزد و فوق العاده هایی است که کارگر به سبب اشتغال در شغل مربوطه دریافت می کند. به عبارت دیگر تمامی مزایایی که افراد به نوعی در ارتباط با شغل خویش دریافت می کنند از اجزاء مزد به حساب می آید.

لازم است بدانید که عیدی کارگر نیز بخشی از مزد و حقوق اوست و به این ترتیب، سختی کار، فوق العاده شغل و هر آنچه که به تبع شغل به کارگر داده می شود باید در محاسبه پاداش و عیدی وی لحاظ شود، اما مزایای رفاهی و انگیزشی از قبیل کمک هزینه مسکن، بن خوار و بار، حق عائله مندی و پاداش افزایش تولید جزء مزد و حقوق کارگر به شمار نیامده و در پرداخت عیدی و پاداش محاسبه نمی‌ شود.