مشاغل مختلف ماهیت های متفاوتی دارند و در ساعت های مختلفی از شبانه روز انجام می شوند. بسیاری از مشاغل در تمام ساعات شبانه روز تداوم دارند و کارکنان آنها باید ۸ ساعت كار خود را در يكی از نوبت هايی كه در طول شبانه روز برای آنها معین می شود، انجام دهند. به همین جهت شاغلین این نوع مشاغل فشارهای متفاوتی را متحمل می‌شوند. بنابراین برای جبران فشارهای وارده به این دسته از کارکنان، دستمزد بیشتری نسبت به کارگرهای معمولی دریافت می کنند.

سیستم نوبت کاری یا شیفت کاری

نوبت کاری یا همان شیفت کاری از رایج ترین شرایط کارگاه هاست. بر اساس ماده ۵۵ قانون کار اگر ساعات کار کارگر به گونه ای باشد که در طول یک ماه چرخش داشته باشد به نحوی که نوبت های کار وی در صبح یا عصر یا شب واقع شود، به این نوع کار نوبت کاری و شیفت کاری گفته می شود.

سیستم نوبت کاری دوره های مختلف زمـانی در ۲۴ ساعت شبانه روز است که افـراد در آن مشغول بـه کـار هستند، براي مثال ۸ ساعت شیفت صبح، ۸ سـاعت شـیفت عصر، ۸ ساعت شیفت شب و یا دو شیفت ۱۲ ساعته.

شیفت های کاری به دو صورت ثابت و چرخشی است. برخی از سازمان های دارای نوبت کاری مختلف، شیفت كاركنان خود را در طول شبانه روز هر چند وقت يكبار تغيير می دهند. هدف این سازمان ها از چرخشی کردن شیفت های کارکنان از يك طرف كاهش آثار منفی كار نوبت های شبانه است و از طرف ديگر اجابت درخواست پرسنل شب كار است كه می خواهند كار كردن در روز را هم تجربه کنند.

ساعت های کاری

ساعات کاری

ساعات کاری بر طبق ماده ۵۲ قانون کار عبارت است از مقدار زمانی که فرد شاغل وقت و انرژی خود را در اختیار کارفرما قرار داده و به انجام کار مشغول می ‌شود. بر اساس این قانون میزان ساعاتی که در طول هر ۲۴ ساعت به کار اختصاص داده می ‌شود نباید از ۸ ساعت بیشتر شود. همچنین ساعت هایی که کارگر وقت صرف می‌کند تا لباس کارش را تعویض کند یا ماشین آلات مربوطه را آماده کند، جزء ساعات کاری محسوب می ‌شود، اما ساعت هایی که صرف خوردن صبحانه، ناهار و شام می‌شود، جزء ساعات کاری به حساب نمی آید.

ساعات کاری برای همه افراد شاغلی که مشمول قوانین استخدام کشوری می باشند، به میزان ۴۴ ساعت کار در هفته تعیین شده است و نباید از این میزان بیشتر شود.

انواع شیفت ها و ساعات کار نوبت های کاری

بر اساس ماده ۵۶ قانون کار چهار نوع نوبت کاری و شیفت کاری تعریف شده است:

۱- شیفت کاری صبح و عصر

۲- شیفت کاری صبح و عصر و شب

۳- شیفت کاری صبح و شب

۴- شیفت کاری عصر و شب

بر طبق قانون کار و با استنباط از ماده ۵۳ این قانون، ساعات کاری نوبت صبح از ساعت ۶ صبح تا ساعت ۱۴، ساعات کاری نوبت عصر از ساعت ۱۴ تا ساعت ۲۲ و ساعات کاری نوبت شب از ساعت ۲۲ تا ساعت ۶ صبح روز بعد تعیین شده است. بر طبق این ماده قانونی کار روز به کاری گفته می ‌شود که بین ساعت های ۶ صبح تا ۱۰ شب باشد و کار شب بین ساعت های ۱۰ شب تا ۶ صبح قرار می گیرد.

بر اساس ماده ۵۸ قانون کار برای هر یک ساعت کار اضافه در شب به کارمندان غیر شیفتی ۳۵ درصد بیشتر از مزد ساعت کار معمولی تعلق می گیرد.

میزان فوق العاده های اضافه بر مزد شیفت های کاری

میزان دستمزد شیفت کاری بیشتر از دستمزد عادی کارگر است و مقدار آن در شیفت های مختلف کاری متفاوت است، چرا که شرایط و میزان سختی کار در ساعت های مختلف برابر نیست. به عنوان مثال افرادی که در شیفت های عصر و شب مشغول به کار هستند در مقایسه با افرادی که در شیفت صبح کار می ‌کنند فشار کاری بیشتری را تحمل می کنند و شرایط سخت تری دارند. به همین جهت درصد فوق العاده اضافه بر دستمزد آن ها نیز به میزان سختی شرایط کارشان بیشتر خواهد بود.

مطابق ماده ۵۶ قانون کار، میزان فوق العاده اضافه بر نوبت های کاری به قرار زیر است:

میزان فوق العاده نوبت های صبح، شب و عصر ۱۵ درصد است.

مازاد دستمزد شیفت صبح و عصر به میزان ۱۰ درصد می باشد.

درصد اضافه حقوق در نوبت کاری شب و عصر ۲۲.۵ است.

مازاد دستمزد علاوه بر مزد عادی در نوبت صبح و شب نیز ۲۲.۵ درصد می باشد.

فوق العاده های نوبت کاری

نکته مهم : بر اساس ماده ۵۷ قانون کار در مورد نوبت های کاری اگر جمع ساعت های کاری کارگر در یک روز از ۸ ساعت و در هفته از ۴۴ ساعت بیشتر شود، مجموع ساعت های کاری کارگر نوبت کاری نباید در طی ۴ هفته بیشتر از ۱۷۶ ساعت شود.

کارهای مختلط

مشاغلی که ساعاتی از اشتغال به آن در روز قرار می گیرد و ساعاتی در شب انجام می شود، کار مختلط نامیده می شود. اگر کارفرمایی ساعات یک نوبت کاری در مجموعه خود را از ساعت ۶ صبح تا ۲ بعد از ظهر در نظر بگیرد تا ۸ ساعت کار به اتمام برسد و ساعت کاری در نوبت بعدی را از ساعت ۲ بعد از ظهر تا ساعت ۱۰ شب مشخص کند، هر کدام از این دو نوبت، روزانه محسوب می شوند. در این صورت لزومی ندارد به کارگرانی که نوبتی نیستند میزان فوق العاده ۳۵ درصد علاوه بر دستمزدشان (فوق العاده شیفت شب کاری) پرداخت شود.

از طرفی دیگر هنگامی که نوبت کاری عصر برای کارگری از ساعت ۴ بعد از ظهر شروع شود و پایان ساعت کاری آن در ساعت ۱۲ شب باشد، این شیفت بر اساس قوانین کار، مختلط به شمار می رود و کارفرما موظف است برای آن ۲ ساعت کار در شب (از ساعت ۱۰ تا ۱۲ شب) علاوه بر مزد معمولی، فوق العاده ۳۵ درصد هم اضافه برای کار در شب به آن کارگر پرداخت نماید.

در صورتی که نوبت های کاری کارگری هم در روز و هم در شب باشد، زمانی که شامل نوبت کاری نشود و در شب به انجام کار مشغول باشد، کارفرما باید فوق العاده ۳۵ درصد مازاد بر حقوق کارگر را برای شب کاری به وی پرداخت کند.

کارگرانی که همیشه در شب به انجام کار مشغول می شوند و غیر نوبتی هستند، اگر به جای جمعه شب که در هفته تعطیل است شب دیگری را به طور مداوم به عنوان تعطیلی انتخاب کنند و جمعه شب ها را به انجام کار مشغول شوند، بر طبق ماده ۶۲ قوانین کار علاوه بر گرفتن ۳۵ درصد فوق العاده برای شب کاری به میزان ۴۰ درصد اضافه دستمزد نیز برخوردار می ‌شوند.

در کل یک کارگر غیر نوبتی برای هر یک ساعت کار اضافی در شب در نهایت به میزان ۷۵ درصد مازاد بر یک ساعت دستمزد عادی، حقوق دریافت می نماید.

شیفت کاری در جمعه ها

دستمزد کارگران شیفتی که ساعت کاری آن ها در روزهای جمعه است، علاوه بر مزد و فوق العاده های نوبت کاری، به میزان ۴۰ درصد نیز حق جمعه کاری باید پرداخت شود.

مبنای محاسبه میزان فوق العاده شیفت کاری

در ماده ۵۶ قانون کار به صراحت گفته شده است که به کاری، نوبت کاری یا شیفت کاری اطلاق می شود که ساعات کاری آن در طول یک ماه گردش داشته باشد. بنابر این تعریف، کارهایی که گردش ساعت کاری آن ها کمتر یا بیشتر از ۳۰ روز باشد مشمول قانون نوبت کاری نمی شوند.

بر اساس ماده ۳۶ قانون کار، مبنای محاسبه مزد و فوق العاده نوبت های کاری کارگران حقوق ثابت ماهیانه آن ها خواهد بود.

 

آشنایی کامل با انواع نوبت ها و شیفت های کاری

آموزش تعریف انواع شیفت های کاری در نرم افزار ویسمن به همراه ویدئوی آموزشی