گاهی افراد بنا به دلایلی قادر به انجام کار تمام وقت نیستند و ترجیح می دهند که به صورت پاره وقت یا نیمه وقت به کار و فعالیت مشغول شوند. ماده ۳۹ قانون کار به مفهموم کار پاره وقت اشاره کرده و به توضیح مزد و مزایای کارکنانی که به صورت پاره وقت یا نیمه وقت مشغول به کار هستند، پرداخته است. در این مقاله قصد داریم در مورد قانون کار پاره وقت به طور کامل صحبت کنیم.

مفهوم کار پاره وقت طبق قانون کار

کار پاره‌ وقت یا نیمه‌ وقت به کاری گفته می شود که ساعات انجام آن از کار تمام وقت کمتر بوده و به تبع آن،‌ حقوق و مزایای این نوع اشتغال نیز متناسب با زمان کاری است که انجام می ‌گیرد. در ماده ۳۹ قانون کار صراحتأ به این مفهوم اشاره شده و این گونه آمده است که “مزد و مزایای کارگرانی که به صورت نیمه ‌وقت و یا کمتر از ساعات قانونی تعیین شده به کار اشتغال دارند به نسبت ساعات کار انجام یافته محاسبه و پرداخت می ‌شود.”

با دقت در ماده ۳۹ قانون کار در می یابیم که قانونگذار با آوردن عبارات مزد و مزایا بدون هیچ قیدی در ابتدای این ماده قانونی، قصد دارد این مفهوم را برساند که تمامی اشکال مزد و انواع مزایای مقرر در قانون کار که قانونگذار برای مطلق کارگران مقرر نموده شامل کارگران پاره وقت نیز خواهد بود.

همچنین در ذیل این ماده قانونی عبارت “محاسبه و پرداخت مزد و مزایا به نسبت ساعات کار انجام یافته” ذکر شده است که نشان می دهد قانونگذار حقوق این دسته از کارگران را با لحاظ کردن میزان فعالیت بر حسب ساعت مقرر نموده است و این امر هیچ نوع تأثیری بر نوع رابطه کارگران پاره وقت با کارفرمایان ندارد. بنابراین کارگران نیمه وقت در این قانون کارگر مشمول تلقی شده و میزان کار آن ها تأثیری بر شمول قانونی کار به غیر از موارد مطروحه در قانون بر ایشان نخواهد داشت.

تفاوت قانون کار پاره وقت با قانون کار تمام وقت

قانونگذار از حیث ماهیت قانون بر روابط حقوقی در مورد هر قسم از کارگران اعم از تمام وقت و نیمه وقت تفاوتی قایل نشده و تنها ملاک تشخیص برای شناخت آن ها از جنبه مقدار ساعت کار انجام یافته کارگران می باشد. بنابراین می توان گفت که تنها تفاوت بین قانون کار تمام وقت و قانون کار پاره وقت به میزان ساعت کار و پرداخت مزد و مزایا بر می‌ گردد.

کارمندان و کارگران عادی ۴۴ ساعت در هفته و ۱۹۲ ساعت در ماه مشغول به کار هستند، در حالی که کارمندان و کارگران پاره وقت طی توافق با کارفرمایان می ‌توانند در این ساعات تغییراتی به وجود آورند. طبیعی است که حقوق و مزایای آن ها هم بر اساس مدت کارکردشان تعیین و پرداخت می ‌شود.

کارگرانی که به صورت پاره وقت کار می کنند باید به نسبت ساعات کار، حداقل های قانونی در مورد آنان رعایت گردد. ضوابط و مزایای مربوط به کارمزد ساعتی در آیین نامه مربوط به تبصره ۲ ماده ۳۵ قانون کار آمده است.

تعیین مدت ساعت کار پاره وقت

بر اساس بند ج ماده ۱۰ قانونگذار به میزان ساعات کار در قرارداد طرفین اشاره نموده و تصریح کرده که باید ساعات کار در قرارداد قید گردد. از این بند چنین برداشت می شود که قانونگذار با آوردن تمامی کارگران مشمول این قانون قصد داشته در مواقعی که قرارداد کاری بین طرفین با میزان ساعات کمتر از ساعات مقرر در قانون کار مانند قرارداد کار پاره وقت منعقد می شود نیز مشمول همین قانون قرار گرفته و کار فرمایان نتوانند به بهانه میزان ساعات کار کمتر، خود را از مقررات آمره آن معاف کنند.

در کارهای پاره وقت و ساعتی حداقل کارکردی برای کارگران پیش بینی نشده و به نسبت ساعات حضور کارگر، حقوق و مزایا پرداخت می شود.

به استناد ماده ۳۹ قانون کار چنانچه ساعت کار از ساعت عادی ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه در روز یا ۴۴ ساعت در هفته کمتر باشد کار پاره وقت محسوب می شود و از یک ساعت کار در روز تا کمتر از ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه در روز یا در هفته و یا ماه می تواند باشد.

قرارداد کار پاره وقت

مطابق ماده ۷ قانون کار، تنظیم روابط بین کارمند و کارفرما بر اساس انعقاد «قرارداد» تعریف شده است و از آن جایی که قرارداد به ایجاب و قبول رضایت مندانه طرفین اطلاق می گردد در این صورت در قرارداد با رضایت طرفین می توان ساعات کار را در اشکال مختلف پاره وقت، ساعتی، تمام وقت و غیره به شرط رعایت مقررات تنظیم نمود. بنابراین در مورد کار پاره وقت یا ساعتی نیز باید قراردادی بین طرفین امضا شود و این امر تأثیری در نوع ماهیت حقوقی رابطه نخواهد داشت.

قرارداد کار پاره وقت

نحوه محاسبه حقوق در کار پاره وقت

همان طور که اشاره شد قانون کار تفاوتی از حیث ماهیت رابطه حقوقی بین کارگران پاره وقت با بقیه کارگران قایل نشده است و صراحتأ در ماده ۳۹ مزد و مزایا و به طور کلی حقوق کارگران پاره وقت را به نسبت ساعات کار انجام یافته قابل پرداخت دانسته است.

به موجب تبصره یک ماده ۳۵ قانون کار در صورتی که مزد بر اساس میزان انجام کار در زمان معین باشد، کارمزد ساعتی نامیده می شود.

مبنای محاسبه حقوق کارگران پاره وقت و ساعتی، مزد ثابت و مزد مزایاست، به این صورت که برای محاسبه مزد ثابت، مزد روزانه بر عدد ۳۳.۷ تقسیم می شود که نرخ یک ساعت مزد ثابت به دست می آید و برای محاسبه مزایا مبلغ بن کارگری و حق مسکن هم بر عدد ۳۳.۷ تقسیم می ‌شود.

جمع دو عدد مزد ثابت و مزد مزایا، حقوق کارگر را نشان می دهد. در این مرحله با توجه به میزان ساعات که در قرارداد مشخص شده است (برای مثال ۲۷ ساعت در یک ماه)، حقوق پرداختی با ضرب ساعات انجام کار در مزد مبنا قابل محاسبه است.

اضافه کاری در کار پاره وقت و ساعتی

اگر کارگری با کارفرما قرارداد پاره وقت و ساعتی منعقد کند به این صورت که به طور مثال هفته ای ۳۴ ساعت کار کند و فرضأ ۴ روز در هفته در محل کار حضور داشته باشد؛ چنانچه این فرد در یک هفته ۳۵ ساعت کار ارائه دهد، ۱ ساعت بالاتر از ۳۴ ساعت کار کرده و اضافه کار محسوب می شود و مبلغ اضافه کاری وی باید طبق ماده ۵۹ قانون کار و معادل ۴۰ درصد اضافه بر مزد ساعتی به وی پرداخت شود.

در این مواقع برخی از کارفرمایان به اشتباه مبنای پرداخت حقوق اضافه کاری را ۴۴ ساعت در هفته قرار می دهند، در صورتی که در این قرارداد ۳۴ ساعت کار در هفته ذکر شده و هر ساعتی بیشتر از آن اضافه کار به حساب می آید.

نحوه و میزان پرداخت حق بیمه در قرارداد پاره وقت و ساعتی

هرگونه کار و فعالیتی که در قبال دریافت مزد انجام شود مشمول قانون کار است و فرقی نمی ‌کند که کار موقت، پاره ‌وقت، ساعتی، دائمی و … باشد. بر اساس بند الف ماده ۴ قانون تأمین‌ اجتماعی تمامی افرادی که به هر عنوان در قبال دریافت دستمزد یا حقوق کار انجام می دهند، مشمول قانون تأمین اجتماعی می ‌باشند و نحوه و میزان فعالیت آنان، تأثیری در این موضوع ندارد. کارفرما طبق ماده ٣۶ همین قانون مسئول پرداخت حق‌ بیمه سهم خود و بیمه ‌شده به سازمان تأمین اجتماعی است. بنابراین قراردادهای پاره ‌وقت و ساعتی نیز مشمول قانون کار هستند و به‌ تبع آن بر اساس ماده ۱۴۸ قانون کار مشمول مقررات بیمه تأمین ‌اجتماعی نیز می باشند.

در نظام کار پاره وقت کارفرما مکلف است علاوه بر مزد ثابت، مزایای رفاهی و انگیزشی از قبیل حق بن و مسکن، حق خواربار و کمک عائله ‌مندی را به نسبت ساعات کار کارگر محاسبه و به وی پرداخت نماید و به همان میزان به اقلام مشمول بیمه نیز حق بیمه تعلق می ‌گیرد.

نحوه محاسبه حق بیمه تأمین اجتماعی در قراردادهای پاره وقت به این صورت است که به ازای هر ۸ ساعت کار باید یک روز حق ‌بیمه منظور و به ‌حساب سازمان پرداخت گردد. جهت دریافت حق بیمه از این قبیل بیمه شدگان، ابتدا باید درآمد ماهانه آنان محاسبه گردد. با توجه به این که این گروه از کارگران در قبال میزان ساعاتی که کار انجام می دهند، مزد دریافت می کنند، لذا درآمد آن ها به صورت ماهانه در نظر گرفته شده و حق بیمه به تناسب کل درآمد ماهانه آن ها حساب و پرداخت می شود.

در حالت کلی برای محاسبه حقوق کارگران پاره وقت و ساعتی باید کارکرد ساعتی آن ها به کارکرد روزانه تبدیل شود. سپس طبق کارکرد روزانه و همین طور دستمزد روزانه می توان میزان حقوق ماهیانه آن ها و میزان حق بیمه این گروه از کارگران را محاسبه کرد.

اما باید این نکته را نیز در نظر داشت که تعلق گرفتن حق بیمه به یک کارمند یا کارگر پاره وقت تا حد زیادی به نوع توافق او با کارفرما بستگی دارد. برخی از کارگران نیمه وقت ترجیح می‌ دهند حق بیمه برای آن ها پرداخت نشود تا میزان دریافتی آن ها کاهش نیابد.

میزان مرخصی در قرارداد کار نیمه وقت

غالبأ افرادی که کار پاره وقت انجام می‌ دهند مرخصی ندارند، اما در کارگاه هایی که فعالیت آن ها جنبه استمرار دارد، کارگران مشمول مزد ساعتی نیز حق استفاده از مرخصی و تعطیلات رسمی با مزد را دارند. همچنین بر اساس توافقاتی که به طور مثال ٣ روز کار در هفته یا ۱۵ روز در ماه اشاره دارد؛ فرد شاغل می ‌تواند بسته به میزان روزهای حضور و وضعیت بیمه خود، تقاضای مرخصی داشته باشد. مرخصی استعلاجی و سایر مرخصی های بدون حقوق نیز برای کارگران پاره وقت مانند کارگران با قرارداد عادی قابل مطالبه است.

به طور کلی مرخصی استحقاقی سالانه کارگران پاره وقت به استناد ماده ۶۴ همانند بقیه کارگران و کارمندان جمعأ یک ماه می باشد.

مرخصی در قرارداد پاره وقت

نحوه محاسبه عیدی و پاداش و سنوات در مشاغل پاره وقت

بر اساس ماده ۳۹ قانون کار، مزد و مزایای کارگرانی که به صورت پاره وقت و یا کمتر از ساعات قانونی مشغول کار هستند، به نسبت ساعت ‌های کاری انجام شده محاسبه و پرداخت می ‌شود. عیدی و پاداش سالانه این دسته از کارگران نیز از این قاعده مستثنی نیست.

کلیه کارفرمایان کارگاه های مشمول قانون کار مکلفند به هر یک از کارگران خود به‌ نسبت یک سال کار معادل ۶۰ روز آخرین مزد به‌ عنوان عیدی و پاداش پرداخت کنند و مبلغ پرداختی نباید از معادل ۹۰ روز حداقل مزد روزانه قانونی بیشتر شود.

همچنین به موجب تبصره یک همین ماده قانونی، مبلغ پرداختی به کارگرانی که کمتر از یک سال در کارگاه کار کرده اند، باید بر اساس ۶۰ روز مزد و به نسبت ایام کارکرد در سال محاسبه گردد و مبلغ پرداختی برای هر ماه نباید از یک ‌دوازدهم سقف تعیین شده موضوع ماده واحده این قانون تجاوز کند.

منبع و مأخذ محاسبه حق سنوات و خسارات و مزایای پایان کار در مورد کارگران پاره وقت نیز میانگین مجموع پرداختی در آخرین ۹۰ روز کارکرد این دسته از کارگران است.

 

مزایا و معایب کار نیمه وقت یا پاره وقت